PRZYRODA Strona Główna PRZYRODA
Forum dyskusyjne PRZYRODA to doskonale miejsce do wymiany informacji, poszerzania wiedzy, rozwiazywania problemow i wszystkiego co tylko zwiazane z przyroda i jej ochrona.

FAQFAQ  SzukajSzukaj  UżytkownicyUżytkownicy  GrupyGrupy
RejestracjaRejestracja  ZalogujZaloguj

Poprzedni temat «» Następny temat
Otwarty przez: mopek
2018-02-22, 19:43
PORADNIK POCZĄTKUJĄCEGO ORNITOLOGA
Autor Wiadomość
Wiacek 


zamtop

Posty: 1118
Skąd: Zamość
Wysłany: 2015-12-31, 11:19   PORADNIK POCZĄTKUJĄCEGO ORNITOLOGA

PORADNIK POCZATKUJĄCEGO ORNITOLOGA

I. PRZYGOTOWANIA DO ZABAWY Z ORNITOLOGIĄ

LITERATURA i UMIEJĘTNOŚCI
1. Musisz posiadać dobry klucz lub atlas ptaków. Polecam:
    a. Lars Jonsson „Ptaki Europy i Obszaru Śródziemnomorskiego”
    b. Przewodnik Collinsa „Ptaki”
    c. P.H.Barthel "Jaki to ptak"

2. Naucz się podstawowej budowy ptaków i upierzenia – ważne do późniejszego zrozumieniu opisów wyglądu poszczególnych szat i cech kluczowych (cechy kluczowe to zestaw cech pozwalających odróżnić poszczególne gatunki - bardzo istotne są dla odróżnienia podobnych gatunków. Jeżeli nie będziesz wiedział na co zwracać uwagę obserwując osobnika, będziesz miał problem z jego oznaczeniem - okaże się, że nie zwróciłeś uwagi na to co trzeba).
3. Poza wyglądem poszczególnych osobników i zróżnicowaniem szat, typowym zachowaniem, zapoznaj się ze środowiskiem, w jakim gatunek występuje, okresem występowania w Polsce i okresem aktywności dobowej.
4. Powinieneś nauczyć się rozpoznawania ptaków po głosie (w lesie i przy drobniejszych ptakach sprawdza się to czasami lepiej niż obserwacja). Płyta z głosami ptaków lub strona internetowa z głosami.

5. Na Forum Przyroda w dziale Ptaki są AKADEMIE, w których możesz więcej dowiedzieć się o sposobie rozpoznawania trudnych gatunków.
6. Musisz też wiedzieć, że istnieją specjalne metodyki obserwacji ptaków, które określają standardy obserwacji ornitologicznych dla poszczególnych gatunków. W przyszłości będziesz musiał je znać, jeżeli będziesz chciał zajmować się obserwacją ptaków na poważnie.

7. Możesz też sprawdzić swoje umiejętności na FP w dziale Zagadki - Awifauna.

ROZPOZNAWANIE GATUNKÓW
1. Staraj się zapamiętać i zapisać jak najwięcej cech obserwowanego osobnika.
    a. wygląd – orientacyjna wielkość na początku w kategoriach: duży, mały, średniej wielkości (cecha jest dość myląca przy porównywaniu ptaków o zbliżonej wielkości dla nieopatrzonej osoby), stosuj porównanie do ptaków równocześnie widzianych,
    b. zachowanie np. sposób lotu,
    c. głos
    d. Bardzo przydatna będzie dokumentacja fotograficzna lub nagrany głos.

2. Notuj tylko to, co widzisz - twoja notatka sporządzona w trakcie, bądź zaraz po zakończeniu obserwacji, będzie podstawą do oznaczenia gatunku. Wiele ptaków wykazuje dużą osobniczą bądź sezonową zmienność ubarwienia, której klucze nie są w stanie wiernie oddać, gdyż pokazują zwykle ubarwienia godowe lub typowe dla danego gatunku.
3. Dla początkującego obserwatora nie wszystkie cechy są równie przydatne jak dla osoby doświadczonej. Na początku skupiaj się na cechach, które łatwo jest zauważyć i zinterpretować. Głównie będą to cechy upierzenia, a w mniejszym stopniu wielkość, sposób poruszania się ptaka czy sylwetka. Nie znaczy to, że wielkość czy sylwetka są generalnie mniej wiarygodne niż upierzenie, ale ich ocena wymaga opatrzenia. Przykładowo: wielkość ciała jest bardzo dobrą cechą do rozróżnienia samicy jastrzębia i samicy krogulca (ta druga jest mniejsza). Jednak początkującemu obserwatorowi, który widzi krążącego na niebie ptaka, raczej się ona nie przyda – z tego powodu, że trudno mu będzie ocenić bezwzględną wielkość ptaka i stwierdzić, czy jest on wielkości odpowiadającej jastrzębiowi, czy raczej krogulcowi. Podobnie ocena, czy ptak jest smukły, przysadzisty, ma grube nogi, szerokie skrzydła, długi ogon itd. bez opatrzenia bądź skali porównawczej może być zwodnicza. Dlatego staraj się w miarę możliwości szukać cech takich jak np. występowanie jakiegoś wzoru w upierzeniu, obecność lub brak czapeczki, maski, ciemnego kantarka, panelu na skrzydle, kolor danej części upierzenia – żeby się w tym połapać i umieć dobrze opisywać, warto na początku nauczyć się nazw poszczególnych części ciała oraz partii upierzenia u ptaka.
4. Cechy diagnostyczne: Jeśli obserwujesz ptaka, który wygląda „identycznie” jak jakiś gatunek zilustrowany w książce czy przedstawiony na zdjęciach, to jeszcze nie znaczy, że należy on właśnie do tego gatunku. Niektóre gatunki wyglądają niemal identycznie i odróżniają je od siebie drobne i słabo zauważalne cechy <porównaj> . W dobrych podręcznikach jest opisane, z czym można pomylić dany gatunek i jakie są cechy diagnostyczne, po których można go z pewnością rozpoznać. Cechy diagnostyczne są to po prostu takie cechy, które występują tylko u danego gatunku, a nigdy nie ma ich u gatunków podobnych. Przykładowo, mazurek zawsze ma czarną plamkę na policzku, której nigdy nie spotkamy u wróbla domowego. Ta plamka jest zatem diagnostyczna dla mazurka. Jeśli zauważysz u ptaka cechę (bądź cechy), które są diagnostyczne dla danego gatunku, to możesz z pewnością powiedzieć, że spotkałeś przedstawiciela tego właśnie gatunku.
Niektóre cechy mogą być diagnostyczne dla gatunku, chociaż nie występują u wszystkich jego przedstawicieli. Samiec wróbla zawsze ma czapeczkę szarą na wierzchu i obrzeżoną brązem, podczas gdy mazurki obu płci mają całą brązową czapeczkę. Zatem jeśli obserwowany przez nas ptak będzie miał szaro-brązową czapeczkę, to możemy z pewnością oznaczyć go jako wróbla domowego, a nie mazurka. Jednak jeśli takiej czapeczki mieć nie będzie, to nie możemy oznaczyć go jako mazurka – być może obserwujemy samicę wróbla domowego.
Cechy bardzo zmienne, które nie korelują z przynależnością gatunkową, nie są dobre do oznaczania. Również cechy, które wprawdzie nie są zmienne, ale nie różnią się między gatunkami, nie przydadzą się (np. dorosła mewa siodłata ma czerwoną plamkę na żółtym dziobie, ale tak samo ubarwiony dziób ma też mewa srebrzysta, białogłowa i kilka innych gatunków).
5. Cechy pomocnicze: Oprócz cech diagnostycznych można używać do oznaczania również mniej pewnych cech, cech pomocniczych. Sikora czarnogłówka jest bardzo podobna do sikory ubogiej, ale wiele czarnogłówek na skrzydle ma charakterystyczne przejaśnienie, którego zwykle brak u sikory ubogiej. Niestety, zdarzają się czarnogłówki bez przejaśnienia i ubogie z przejaśnieniem. Oprócz tego jest jeszcze kilka innych cech różniących te dwa gatunki, które również są zmienne (np. długość sterówek, wielkość śliniaka), natomiast śpiew jest cechą diagnostyczną. W tej sytuacji, jeśli usłyszymy śpiewającego ptaka, to możemy go z pewnością oznaczyć jako czarnogłówkę bądź ubogą. Jeśli ptak nie śpiewał, ale zobaczyliśmy jasny panel na skrzydle, to wprawdzie jest dość prawdopodobne, że była to czarnogłówka, ale mogliśmy również trafić na sikorę ubogą z rozjaśnionym skrzydłem, więc musimy pozostawić tego ptaka jako nieoznaczonego. Natomiast jeśli nie słyszeliśmy śpiewu, ale widzieliśmy, że rozjaśnienie na skrzydle, długość sterówek i wielkość śliniaka odpowiadały czarnogłówce, to możemy powiedzieć, że z dużym prawdopodobieństwem była to właśnie ona (chociaż zawsze pozostaje pewien margines niepewności). Jeśli nie udało nam się zaobserwować cech diagnostycznych, to im więcej zaobserwujemy cech pomocniczych, tym bardziej uprawdopodobnia się nasza obserwacja. Które cechy są diagnostyczne, a które tylko pomocnicze, zostało opisane w przewodnikach do oznaczania ptaków.
6. Ogólna zasada jest taka, że im więcej cech (zarówno diagnostycznych, jak i pomocniczych) zaobserwujemy jednocześnie, tym nasze oznaczenie jest wiarygodniejsze.
7. Zapisane cechy porównuj z kluczem - nie staraj się uwiarygodnić obserwacji poprzez przypominanie sobie szczegółów, które wydaje ci się, że widziałeś.
8. Przy porównywaniu własnej obserwacji do zdjęcia z Internetu lub Albumu pamiętaj, że:
    a. sprawdza się ona głównie przy gatunkach charakterystycznych i w typowych szatach,
    b. jest bardzo zawodna przy oznaczaniu gatunków bardzo podobnych i trudnych do rozpoznania - np. mają szatę przejściową, są nietypowo ubarwione lub mogą być czasami mieszańcami międzygatunkowymi,
    c. w Internecie zdjęcia są często nieprawidłowo rozpoznane.

9. Krytycznie podchodź do swoich obserwacji - nie staraj się oznaczyć gatunku za wszelką cenę. Za sukces uznawaj prawidłowe oznaczenie gatunku, a nie „wyszukiwanie na siłę“ ptaków rzadkich."
10. Jeżeli nie dostrzegłeś cech pozwalających na oznaczenie gatunku, ptak powinien zostać uznany za nieoznaczony lub oznaczony tylko do rodzaju lub rodziny np. mewa, gęś, kaczka, pełzacz, dzięcioł itp.
11. Nie wymyślaj cech, których nie widziałeś w celu uwiarygodnienia oznaczenia. Bardziej doświadczeni ornitolodzy łatwo wykażą, że zmyślasz a wtedy stracisz wiarygodność - odzyskanie jej będzie bardzo trudne.

SPRZĘT - (* - oznacza wyposażenie obowiązkowe)
1. Lornetka * - podstawowy i obowiązkowy sprzęt. Bez lornetki to można tylko patrzeć na ptaki a nie je obserwować. Najodpowiedniejsze do obserwacji ornitologicznych są o powiększeniu 8x i 10x (przy większym powiększeniem obraz drży i ciężko jest utrzymać lecącego ptaka w polu widzenia), drugim parametrem jest średnica okulara, im większa średnica tym większe pole widzenia i obraz jest jaśniejszy - zalecane 42 mm lub 50 mm (daje to lornetki 8x42, 8x50, 10x42, 10x50). Wybór marek jest dość duży, jak również zakres ich cen. Istotna jest też waga lornetki im cięższa tym szybciej będą wam męczyły się ręce i łatwiej o ból szyi. Lżejsze i mniejsze są lornetki dachowo-pryzmatyczne.
2. Luneta - na etapie początkowym możemy się bez niej obejść, ma dużo większe powiększenia niż lornetka i jest niezbędna przy dużych zbiornikach wodnych i nad morzem. Lunety są dużo droższe niż lornetki.
3. Dyktafon, głośnik do telefonu lub mp3 – do stymulacji ptaków w trakcie nocnych poszukiwań sów i innych ptaków o aktywności nocnej (zapoznaj się z zasadami etyki obserwatora ptaków).
4. Turystyczny GPS, telefon z GPS, mapy - początkowo, gdy będziesz poruszał się w okolicy miejsca zamieszkania (którą dobrze znasz) nie będą Ci potrzebne. GPS powinieneś posiadać, jeżeli wybierasz się do lasu – a lasu nie znasz. Jeżeli nie masz GPS, powinieneś zakupić mapy topograficzne w skali 1:50 000, 1:25 000 lub 1:10 000. Można przygotować też sobie wydruki ortofotomap lub map topograficznych z Geoportalu. Ułatwi Ci to późniejsze dodawanie stwierdzeń do Kartoteki.
5. Aparat fotograficzny - raczej powinieneś go mieć - W terenie ptaka widzisz zazwyczaj przez chwilę. Aparat pozwala obejrzeć obserwowanego ptaka w domu i dostrzec cechy, na które nie zwróciłeś uwagi w trakcie bezpośredniej obserwacji. Dodatkowo masz możliwość wysłania zdjęcia do konsultacji - osoby bardziej zaawansowane czasami nawet z nieostrego zdjęcia potrafią oznaczyć gatunek lub wykluczyć ten za którego go bierzesz. Na początku dla dokumentowania obserwacji najlepsze są aparaty kompaktowe z dużym powiększeniem (zoom 30x, 40x, 50x, 60x lub nawet 90x). Są małe, lekkie i znacznie tańsze od lustrzanek. Jakość zdjęć i funkcjonalność (np. szybkość autofokusa, jasność obiektywu) aparatów kompaktowych jest gorsza, ale na potrzeby dokumentacyjne jest wystarczająca.
6. Notatnik* lub dyktafon – do notatek będziesz potrzebował notatnik, najlepiej niedużego, który zmieści się w kieszeni. Do tego oczywiście długopis (na wszelki wypadek drugi zapasowy) oraz ołówek (przydaje się przy deszczowej pogodzie oraz przy niskich temperaturach, gdy długopis odmówi posłuszeństwa). Można korzystać z notatek głosowych na dyktafonie.

NOTATKI
1. Skoro prowadzenie notatnika jest tak ważne, warto znać kilka zasad, które ułatwią korzystanie z notesu i polepszą jakość naszych zapisków (za autorem tekstu: Artur Adamski - http://ptaki.info/index_p...l=2&kat=8&art=6 ):
    a. Notes terenowy nie powinien być zbyt duży, najlepiej jeżeli będzie mieścił się w kieszeni kurtki. Mniejszy notes jest bardziej poręczny, a poza tym w razie zgubienia stracimy mniej ważnych informacji.
    b. Na pierwszej stronie warto zamieścić nasz adres, z prośbą o odesłanie notesu przez ewentualnego znalazcę.
    c. Notatki należy prowadzić długopisem. Flamaster może łatwo ulec rozmyciu na deszczu, a ołówek łatwo się wyciera i po dłuższym czasie zapiski mogą stać się nieczytelne.
    d. Wybierając się w teren zawsze zapisujemy datę (w tym rok, by po latach wiedzieć, o którego pierwszego marca chodziło tym razem), a także miejsce, które odwiedzaliśmy. Nie od rzeczy będzie też podanie pory dnia (ranek, południe, wieczór) oraz warunków pogodowych podczas obserwacji. Dla łatwiejszego korzystania z notatek warto zachować stały układ treści, zwłaszcza datę i miejsce obserwacji zapisywać zawsze u góry strony na marginesie.
    e. Wartościowe będą wszelkiego rodzaju schematyczne rysunki, na przykład pokazujące trasę naszej wędrówki, sylwetki zauważonych ptaków, sposoby umieszczania gniazd itd. Szczególnie na początkowym etapie zapoznawania się z ptakami warto notować wszystkie zaobserwowane danego dnia gatunki, a nie tylko te "nowe" lub rzadsze. Z czasem takie zapiski pozwolą nam zorientować się, które gatunki są najczęstsze w jakich środowiskach, które spotykamy przez cały rok, a które tylko w niektórych okresach itp. Po latach taki szczegółowo prowadzony notatnik staje się cennym źródłem danych o występowaniu ptaków w naszej okolicy oraz może posłużyć jako dokumentacja zachodzących w niej zmian.

2. Przy opisie gatunków zazwyczaj używa się kodów. Przykładowe kody można znaleźć tutaj:
Instrukcja

UBIÓR I WYPOSAŻENIE DODATKOWE
1. Kurtka przeciwdeszczowa -
2. Buty terenowe -
3. Gumowce -
4. Stuptuty - ochraniacze na buty, przy głębokim śniegu, lub osłona spodni na błotnistym polu.
5. Latarka, latarka czołowa - potrzebne w razie nocnych obserwacji np. sów, dubelta, wodniczki, chruścieli.

II. WYPRAWA

1. Zawsze lepiej pojechać razem z kimś bardziej doświadczonym.
Poszukaj grupy lub stowarzyszenia ornitologicznego ze swojej okolicy.
2. Dowiedz się czy organizowane są w najbliższym czasie jakieś akcje ornitologiczne, w których mógłbyś wziąć udział.
3. Zapytaj o miejsca, w których najłatwiej spotkać innych ornitologów.
4. Umów się na wspólny wyjazd.
5. Bardziej doświadczona osoba pokaże Ci na co zwracać uwagę przy obserwacji konkretnych gatunków.
6. W trakcie obserwacji upewnisz się czy dobrze oznaczasz gatunki.
7. Jeżeli, dobrze rozpoznajesz gatunki, to zdobędziesz zaufanie bardziej zaawansowanych współuczestników.

PRZYGOTOWANIE DO SAMODZIELNEJ WYPRAWY
1. Sprawdź pogodę na jednym z portali. Deszcz i mgła nie będą Twoim sprzymierzeńcem. Podczas pogody deszczowej niewiele ptaków jest aktywnych, dodatkowo widoczność jest znacznie ograniczona. Mgła również utrudnia widoczność. I zastanów się czy przy takiej pogodzie warto gdziekolwiek jechać?
2. Decyzja - jadę. Zaplanuj gdzie pojechać, i czym (samochód, rower, pieszo, komunikacja zbiorowa).
3. Zastanów się, gdzie o tej porze roku najlepiej pojechać.
4. Wybierz miejsce wyprawy i postaraj się obejrzeć okolicę np. na Geoportalu, żeby wybrać miejsca obserwacji, przejść przez rzekę lub rowy melioracyjne. Na Geoportalu sprawdzisz też czy nie jest to park narodowy lub rezerwat przyrody.
5. Niektóre miejsca posiadają ograniczony dostęp: parki narodowe, rezerwaty przyrody, stawy rybne lub inne prywatne tereny. Do parku narodowego lub rezerwatu przyrody potrzebne jest specjalne pozwolenie. Przed wejściem na stawy rybne należy skontaktować się z właścicielem i poprosić o zgodę. Jeżeli nie uda się znaleźć kontaktu telefonicznego, to można zapytać przed samym wejściem na staw (zazwyczaj przy wejściu na stawy znajduje się jakaś budka osoby pilnującej).
6. Ograniczony jest również wjazd samochodem na teren Lasów Państwowych. Musisz postarać się odpowiedni pozwolenie.

W TRAKCIE WYPRAWY
1. W terenach leśnych możesz trafić na tabliczkę „Ostoja zwierząt” – nie można wchodzić na ten teren bez specjalnego pozwolenia.
2. Pamiętaj o zasadach Etyki obserwatora ptaków.
3. Liczebność dużych stad najlepiej określać licząc 10-tkami lub należy wykonać zdjęcie i potem policzyć osobniki ze zdjęcia (w notatniku zaznaczyć, ze liczebność ze zdjęcia).
4. Jeśli w terenie masz możliwość sfotografować ptaka albo obejrzeć go przez lornetkę, ale nie zdążysz zrobić jednego i drugiego (bo np. spłoszyłeś go i właśnie odlatuje), to wybierz zrobienie zdjęcia. Niewprawny obserwator może w ciągu bardzo krótkiej obserwacji nie zdążyć zauważyć cech pozwalających zidentyfikować ptaka, a zdjęcia będzie można później zanalizować, porównać z książką, skonsultować.

PO WYPRAWIE
1. Warto przejrzeć notatki
2. Należy zgrać zdjęcia, pokatalogować i odpowiednio opisać katalogi np. datami (nazwy katalogów rozpocznij od roku.miesiąca.dnia + nazwa to ułatwi automatyczny kolejny układ katalogów)
3. Tak samo jak w pkt 2. z nagranymi głosami i filmami.
4. „Gatunki komisyjne” – musisz wysłać do potwierdzenia do Komisji Faunistycznej. Wcześniej zalecane jest skonsultowanie stwierdzenia z bardziej doświadczonymi kolegami.
5. Zalecane jest wprowadzenie obserwacji do Regionalnej lub Ogólnopolskiej Kartoteki Ornitologicznej. Tam uzyskasz potwierdzenie obserwacji.
6. Po zatwierdzeniu obserwacji w kartotece można pochwalić się obserwacjami na Forum Przyroda, w dziale Ptaki w odpowiednim regionie ornitologicznym.

III. ETYKA OBSERWATORA PTAKÓW
1. Zapoznaj się z Kodeksem Obserwatora Ptaków:
Kodeks Obserwatora Ptaków
2. Przeczytaj Kodeks etyczny fotografii przyrodniczej ZPFP:
Kodeks Etyczny Fotografii Przyrodniczej
3. Staraj się stosować do ogólnych zaleceń.
4. Możesz wziąć udział w dyskusji na FP na temat Etyki obserwatora ptaków: http://forum.przyroda.org...kow-vt11803.htm
      _________________
      Sekcja Odonatologiczna PTE
      Zamojskie Towarzystwo Przyrodnicze - http://zamtop.org.pl/
       
       
       
      Wyświetl posty z ostatnich:   
      Odpowiedz do tematu
      Nie możesz pisać nowych tematów
      Nie możesz odpowiadać w tematach
      Nie możesz zmieniać swoich postów
      Nie możesz usuwać swoich postów
      Nie możesz głosować w ankietach
      Nie możesz załączać plików na tym forum
      Możesz ściągać załączniki na tym forum
      Dodaj temat do Ulubionych
      Wersja do druku

      Skocz do:  



      I N F O R M A C J A
      Forum Przyroda wykorzystuje pliki cookies w celu zapewnienia Ci maksymalnego komfortu podczas korzystania z naszych usług. Jeśli kontynuujesz przeglądanie naszej strony bez zmiany ustawień przeglądarki, oznacza to, że wyrażasz zgodę na użycie tych plików. Pamiętaj, że w każdej chwili możesz zmienić ustawienia swojej przeglądarki

      © PRZYRODA.org | Noclegi Świerże Górne, Kozienice, Chinów - wysoki standard, niskie ceny!

      phpBB by przemo  
      POLECAMY
      hwww.lto.org.pl

      www.kuling.org.pl

      www.kp.org.pl

      www.nietoperze.pl



      REKLAMA




      .