[Tetrao]

Rozpoznawanie w terenie dwóch gatunków brodźców - Kwokacza (Tringa nebularia) i Brodźca pławnego (Tringa stagnatilis)

Te dwa brodźce, mimo iż z pozoru nie wydają się podobne , mogą być w terenie problematyczne w rozpoznaniu , zwłaszcza bez możliwoci porównania wielkoci, czy z większej odległoci.
Umiejętnoć skutecznego rozpoznania tych gatunków jest ważna, zwłaszcza z punktu widzenia brodĽca pławnego, który jest rzadkim gatunkiem i wszelkie jego pojawy (zwłaszcza w sezonie lęgowym) powinny być dokładnie sprawdzane.
Oto krótki wykład na temat rozpoznawania tych siewek, a także ocenienia ich szaty i wieku.



KWOKACZ Tringa nebularia

1.WYSTĘPOWANIE

Na ?wiecie
Ptak ten zamieszkuje pas tundry od wybrzeży Morza Ochockiego na Kamczatce aż po północn? Europę. Na kontynencie europejskim główne lęgowiska mieszcz? się na terenie północnej Szwecji, rodkowej Norwegii oraz północnej Finlandii przechodz?c w szeroki obszar północnej częci Rosji. Pojedyncze stanowiska lęgowe znajduj? się też w Szkocji, w Estonii, na Łotwie, a nawet w rodkowej Ukrainie.
W pozostałej częci Europy ptaka tego spotyka się regularnie na przelotach, a także podczas zimowania.
Główne tereny zimowania kwokacza to Afryka na południe od Sahary, południowa i południowo wschodnia Azja oraz wschodnia Australia (pop. wschodnio-syberyjska).
W Europie gatunek ten zimuje nielicznie na wybrzeżach Atlantyku w Wielkiej Brytanii (pop. szkocka) oraz Francji i Hiszpanii , a także w basenie Morza ?ródziemnego (głownie N Afryka).

W Polsce
Jest to regularnie przelotny w całym kraju brodziec.
Terminy przelotu wiosennego: 2. dekada kwietnia - 3. dekady maja (kulminacja koniec kwietnia / pocz?tek maja).
Termin przelotu jesiennego: 3. dekada czerwca - 1. dekada listopada ( szczyt przelotu ptaków dorosłych - 1. i 2. dekada lipca, przelot osobników młodych sierpień , wrzesień)
Ptak ten zatrzymuje się niezbyt licznie choć regularnie na brzegach zbiorników wodnych różnego rodzaju, najczęciej pojedynczo lub w małych grupkach do 20 os.. Maksymalnie spotykano skupienia żerowiskowe ponad 200 os.

2.IDENTYFIKACJA

Wygl?d ogólny
Duży brodziec o dużej okr?głej głowie, grubej szyi i masywnym korpusie. Dziób również doć masywny i długi jak na brodĽca. Nogi doć długie, również grube żółtawe, lub zielonkawe. Wydaje się potężny zarówno na l?dzie jak i w locie. Wierzch ciała szarawy lub szarobr?zowy, spód i brzuch zawsze biały , pier w różnym stopniu kreskowana co zależy od szaty i wieku.
Dziób - Mniej więcej w 2/3 dzioba występuje delikatne skrzywienie ku górze. (Nie jest to jednak cecha diagnostyczna odróżniaj?ca go od brodĽca pławnego, u którego taka deformacja również się zdarza!)
Ważn? cech? identyfikacyjn? jeżeli chodzi o dziób jest jego ubarwienie. U kwokacza dziób jest w każdej szacie rozjaniony u nasady i staje się ciemny dopiero od połowy długoci (u pławnego rozjanienie nie przekracza zwykle 1/4 długoci dzioba).
Twarz - Oko duże , w każdej szacie z jasna obwódk? . Charakterystyczna jest czarna plama w kantarku, o zmiennej długoci w różnych szatach. (u b. pławnego jest niewyraĽna lub nie wystepuje) U kwokacza rozjanienie nad okiem (brew) rzadko przekracza linię oka. Elementy te powoduj? że twarz kwokacza ma ostrzejszy, bardziej zadziorny wyraz.

Sylweka i ubarwienie w locie
Skrzydła s? długie i doć szerokie jak na brodĽca . Również w locie można zwrócić uwage na szerok? szyję i duż? głowę.
Z bliskiej odległoci lec?cy kwokacz jest trudny do pomylenia - jego kręp? , masywn? sylwetkę potęguj? krótkie nogi, które tylko nieznacznie wystaj? poza ogon (tylko połowa palców)..
Lec?cy kwokacz wydaje się bardzo ciemny - lotki 1.rzędu , pokrywy lotek 1.rzędu i częć małych pokryw s? brunatno-czarne i w dobrym nawietleniu kontrastuj? z janiej ubarwionymi lotkami II rzędu , dużymi i rednimi pokrywami oraz barkówkami.
Ważn? cech? doć trudn? do zauważenia jest spód skrzydła u lec?cego ptaka. U kwokacza spód skrzydła jest jednolicie jasny z niewyraĽnymi (widocznymi tylko z bliska) rzadkimi kropeczkami.
Charakterystyczny dla brodĽców klin na plecach jest raczej szeroki i niezbyt długi i sięga połowy pleców, nigdy nie przekraczaj?c granicy ramion Krótkoć klina dodatkowo podkrelaj? niezbyt długie lotki 3. rzędu (dłuższe u brodĽca pławnego)
Ogon z delikatnym poprzecznym pr?żkowaniem na białym tle o słabn?cym nasyceniu na zewnętrznych sterówkach. Z daleka ogon może wydawać się bialy.

Porównanie kwokacza i brodĽca pławnego w locie

Opis ptaka w różnych szatach
Szata godowa
Dorosły ptak w szacie godowej jest ubarwiony najciemniej w por. do innych szat. Głowa oraz szyja jest intensywnie kreskowana. Kreskowanie zachodzi często także na pier i boki brzucha. Intensywnoć kreskowania jest zmienna - od rzadkich plam na białym tle po jednolite ciemne ubarwienie bez janiejszego tła. Jasny pozostaje zwykle podbródek, oraz krótka brew nie wychodz?ca za oko. Z bliskiej odległoci widać też jasn? obwódkę wokół oka. Plama na kantarku duża, wyraĽna, sięga od nasady dzioba do oka. Płaszcz ciemnoszary, o łuskowanym deseniu. Na barkówkach występuj? pojedyncze czarne pióra, które w wieżej szacie godowej mog? wygl?dać jak dwa równoległe podłużne czarne pasy (por. z tereki?!)
Pióra płaszcza z szarobr?zowym wnętrzem, w wieżej szacie jasno obrzeżone z ciemniejszym z?bkowaniem . Piora płaszcza maja więc forme łusek, (jednolite wnętrze pióra) bez pręgowania jak u b. pławnego.
Nogi zielonkawe , lub brudnożółte.
Dziob z brudnoniebiesk? nasad?.

Kwokacz w szacie godowej

Szata spoczynkowa
Znacznie janiejsza niż godowa. Twarz w dużym stopniu rozjaniona, kreskowanie na głowie rozrzedzone, (najintensywniej na ciemieniu, potylicy i karku), ciemna plama na kantarku zwykle nie sięga oka. Gardło, szyja i pier czysto białe, wolne od kreskowania ( z wyj?tkiem boków piersi).
Barkówki pozbawione czarnych piór. Płaszcz jednolicie szaro ubarwiony z wyj?tkiem nadgarstka gdzie występuje czarniawa plama. Pióra płaszcza szare wewn?trz, z ciemnym brzegiem przedkońcowym (czasem w postaci z?bków) oraz białym brzegiem końcowym ( w wieżej szacie). Z daleka płaszcz wydaje się jednolicie szary.
Nogi zielonkawoszare lub zielonkawożołte

Kwokacz w szacie spoczynkowej

Szata młodociana
W tej szacie kreskowanie głowy i szyi bywa zbliżone do tego jaki maja ptaki w szacie godowej. Kreskowanie to jest najbardziej obfite na głowie i szyi, na pier schodzi rzadko i w mniejszym nasyceniu. Ma ono zwykle postać podłużnych pręg a nie kończy się kropkami i cętkami jak u osobników dorosłych w szacie godowej . W połowie szyi (na jej boku) wystepuje różnie szeroki biały pas . Czasem jest on tak długi że sięga do głowy i ł?czy się z brwi? czym może przypominać juv. brodĽca pławnego.
Plama na kantarku zwykle sięga oka.
Ubarwienie płaszcza bardziej br?zowawe i ciemniejsze niż u ptaków ad. Pióra płaszcza ciemnobr?zowe z jasnym żółtym obrzeżeniem najczęsciej jednolitym , stopniowo przechodz?cym w z?bkowanie im bliżej lotek 3. rzędu.
Płaszcz raczej jednolity z daleka, choć pióra w nadgarstku mog? być ciemniejsze i występować w postaci ciemnej plamy.
Lotki 3. rzędowe krótsze niż u ptaka dorosłego, odsłonięte s? więc 3-4 lotki 1. rzędu. ( u pataka dorosłego widać 1- 2 lotek)
We wrzeniu młode kwokacze pierz? się do tzw. I szaty zimowej. Można wtedy na jednym osobniku zobaczyć dwie generacje piór - ptaka młodego i dorosłego w szacie spoczynkowej.
Pod koniec wrzenia, i na pocz. paĽdziernika taki osobnik ma już jasn? przepierzona głowe i szyje do szaty spocz. oraz szare barkówki kontrastuj?ce z ciemnobr?zowymi pokrywami z szaty młodocianej.
Nogi - żółte, żółtozielone, szarozielone
Głos
Startuj?cy kwokacz wydaje często głos (podobny do głosu krwawodzioba) potrójne głone - "klju-klju-klju"

Kwokacz w szacie młodocianej

BRODZIEC PŁAWNY Tringa stagnatilis

1.WYSTĘPOWANIE

Na wiecie
Pierwotnie gatunek ten lęgn?ł się wył?cznie w rodkowej Azji - od północnej Mongolii na wschodzie szerokim pasem aż po Morze Czarne i wschodni? Ukrainę na zachodzie.
Obecnie trwa ekspansja brodĽca pławneo w kierunku zachodnim. Jego lęgi zaczyna sie stwierdzać w różnych krajach Europy wschodniej i rodkowej - np. Białoru, Łotwa, Finlandia, Rumunia, Węgry, Polska.
Jako przelotny pojawia się regularnie głównie w południowo - wschodniej Europie i w Basenie Morza ?ródziemnego gdzie nielicznie zimuje.
Główne zimowiska znajduj? sie w Afryce na poludnie od Sahary, nad Zatok? Persk?, w Indach , w Azji Południowowschodniej, a także w północnej i wschodniej Australii.

W Polsce
Gatunek skrajnie nielicznie lęgowy (3-5 par). Pierwszy przypadek gniazdowania w kraju wykryto w roku 1988 nad Narwi?. Najbardziej regularnym miejscem lęgów s? rozlewiska Narwi w rejonie Wizny oraz okolice Brzostowa (97,01) nad Biebrz?. Pojedyncze lęgi zdarzały się też na Zbiorniku Wonieć w Leszczyńskiem (89) oraz nad Zbiornikiem Siemianówka i w Ujciu Pasłęki (97).
Jako wędrowny jest spotykany coraz regularniej , choć nadal jest jednym z rzadszych przelotnych brodĽców.
Przelot wiosenny , mniej obfity, przebiega od 2. dekady kwietnia do 3. dekady maja zwykle w liczbie 1, 2 osobników, rzadko do 10. Na wiosne częciej spotykany we wschodniej częci kraju. Znacznie liczniej pojawia się jesieni? - od 2. dekady lipca do 3. dekady wrzenia ze szczytem w 1. i 2. dekadzie sierpnia. Jesieni? częciej obserwuje sie go w zachodniej połowie kraju. Również jesieni? dominuj? spotkania 1 - 2 ptaków.

Rozmieszczenie lęgowe brodĽca pławnego Tringa stagnatilis w Polsce

2.IDENTYFIKACJA

Wygl?d ogólny
Drobny, wysmukły brodziec o cienkim dziobie i cienkich długich nogach. (nieco wyższy od łęczaka). Mimo to bywa często mylony z kwokaczem , zwłaszcze z większej odległoci lub bez bezporedniego porównania. Ogólny koloryt zbliżony do kwokacza w odpowiednich szatach, brodziec pławny jest jednak znacznie janiejszy - zwłaszcza głowa i szyja. Podczas żerowania wykonuje szybsze i zgrabniejsze ruchy niz kwokacz , czasami wyci?gaj?c do góry szyje która może sprawiać wrażenie wężowato cienkiej. Dziób cienki, krótszy niż u kwokacza i zwykle prosty. U niektórych osobników występuje delikatne skierowanie dzioba ku górze czym może przypominać kwokacza. Nasada dzioba zwykle janiejsza, jednak nie tak wyraĽna jak u kwokacza i zwykle sięga nie dalej niż 1/4 długoci dzioba. Nogi s? dłuższe (golenie) i bardzo cienkie o zbliżonym kolorycie, choć często zupełnie żółte co nie zdarza się u większego krewniaka.
Głowa bardzo jasna we wszystkich szatach co spowodowane jest brakiem lub mniejsz? intenywnoci? ciemnej plamy w kantarku, szeroka i długa brwi? i sk?pym kreskowaniem głowy. Takie jasne ubarwienie głowy sprawia, że brodziec pławny ma znacznie bardziej łagodny wyraz twarzy niż kwokacz.

Sylwetka i ubarwienie w locie
W porównaniu z kwokaczem sylwetka w locie bardziej wysmukła, zgrabna. Skrzydła długie, lecz w?skie.
WyraĽna projekcja za ogon długich nóg - wystaj? całe stopy i kawałek skoku.
Kolorystycznie niemal identyczny z kwokaczem - z wierzchu lotki 1. rzędowe , pokrywy lotek 1. rzędu oraz małe pokrywy wydaj? się ciemnobrunatne. Lotki 2. rz , rednie i duże pokrywy janiejsze. W rzeczywistoci s? nawet janiejsze niż u kwokacza. Nie można jednak uznać tego za cechę diagnostyczn? , zwłaszcza przy kiepskim nawietleniu.
Od spodu skrzydła s? jasne - lotki szare, pokrywy podskrzydłowe białe z charakterystycznym ciemnym pasem na dużych pokrywach podskrzydłowych 1. rzędu. (może, lecz nie musi występować, u kwokacza jednak brak tego elementu)
Klin kuprowy węższy niż u kwokacza, sprawia wrażenie długiego, zachodzi za połowe pleców i sięga do linii ramion. Długoć bieli na kuprze potęguj? lotki 3. rzędowe sięgaj?ce niemalże do nasady sterówek (znacznie krótsze u kwokacza).
Ogon mniej intensywnie pręgowany - pręgi występuj? zwykle w mniejszej iloci i s? grubsze niz u kwokacza. Ograniczaj? się tylko do kilku sterówek rodkowych, przez co ogon może z daleka wydawać się całkiem biały.

Porównanie spodu skrzydeł BrodĽca pławnego (z lewej) i kwokacza ( z prawej)

Opis ptaka w różnych szatach
Szata godowa
W tej szacie głowa jest intensywnie kreskowana, choć w zmiennym stopniu.
Twarz jasna - niewielka lub niewyraĽna plama na kantarku powoduje łagodny wyraz twarzy. Brew wyraĽniejsza niż u kwokacza; często sięga za granice oka.
Intensywnie plamkowana jest również pier i szyja, a także boki ciała.
Ubarwienie płaszcza zmienne i zależy od wieżoci szaty. W wieżej szacie godowej - w kwietniu i w maju pióra płaszcza maj? żółtawo- br?zowe tło, wypełnione trzema czarnymi poprzecznymi pręgami. (Brak takiego rysunku u kwokacza gdzie pióra płaszcza miały jednolite wypełnienie). Pręgi te występuj? także na lotkach 3. rzędu gdzie s? oczywicie liczniejsze. W wieżej szacie pióra te s? biało obrzeżone.
W póĽniejszych miesi?cach ciepłe kolory płaszcza zaczynaj? blakn?ć, tło staje się szarobr?zowe, a jasne brzegi piór pokryw cieraj? się. Ptak staje się szarawy, co dodatkowo powoduje równoczesna wymiana piór na szatę spoczynkow? w tym okresie.
Nogi s? w tej szacie żółte lub brudożółte, co w tym wypadku jest cech? ważn? bo koloru tego nie zobaczymy na nogach kwokacza.

Brodziec pławny w szacie godowej

Szata spoczynkowa
W tej szacie twarz jest praktycznie cała biała. Plama w kantarku jest znikoma i występuje jedynie w k?ciku oka. Brew jest szeroka, przekracza granice oka, odgranicza je od intensywnie kreskowanego ciemienia co tworzy na nim co w rodzaju czapeczki. Prócz ciemienia kreskowanie, choć bardzo rozrzedzone, występuje też na potylicy , karku ,czasem na boku piersi a także w?skim pasem od oka do karku. Również płaszcz jest bardzo jasny. Pióra barkówek i pokryw maj? jasnoszare tło (janiejsze niż u kwokacza spocz.). Z bliska widać bardzo w?ski ciemny brzeg przedkońcowy, biały końcowy, oraz ciemne stosiny. Ciemne s? tylko pióra w nadgarstku co tworzy charakterystyczn? plamę w tym miejscu ( u kwokacza tez występuje)
Nogi żółtozielone.

Brodziec pławny w szacie spoczynkowej

Szata młodociana
W tej szacie brodziec pławny jest najbardziej podobny do młodego kwokacza.
Kreskowanie na głowie występuje mniej więcej w tych samych miejscach co w szacie spoczynkowej, jest tylko znacznie ciemniejsze i bardziej wyraĽne. Plama w kantarku niewielka i niewyraĽna, twarz znów jasna, kontrastuj?ca z ciemn? czapeczk? na ciemieniu i kreskowanym karkiem i bokiem szyi.
Podobnie jak u kwokacza; u młodego brodĽca pławnego występuje między kreskowaniem na boku szyi jasny pas. Tu jednak pas jest ten długi i często ł?czy się z sama brwi? (rzadko u kwokacza).
Płaszcz z odcieniem ciemno-br?zowym, pióra płaszcza o ciemnym jednolitym tle i janiejszych br?zowych krawędziach - analogicznie jak u kwokacza.
Lotki 3. rzędu krótkie, u ptaka stoj?cego odsłaniaj? często 3 lotki 1. rzędowe ( u ptaków dorosłych zwykle tylko 1!)
Również u brodĽca pławnego pierzenia do pierwszej szaty zimowej nastepuje w okolicach wrzenia i paĽdziernika i dotyczy najpierw obszarów głowy i szyi oraz barkówek, a następnie pokryw skrzydłowych.
Nogi szarozielone, lub szarożółte.
Głos
Podobny do głosu kwokacza, jest jednak szybszy o wyższym brzmieniu. W locie wydaje często pojedyncze "Kijuu".

Brodziec pławny w szacie młodocianej