[Tetrao]

Rozpoznawanie kamusznika Arenaria interpres w różnych szatach

Kamusznik to charakterystyczny siewkowiec,w naszych szerokociach geograficznych praktycznie nie do pomylenia z żadnym innym. Na Alasce występuj? dwa pokrewne gatunki - kamusznik czarnogłowy Arenaria melanocephala oraz brzegowiec Aphriza virgata.
Problematyczne może jednak wydawać się oznaczanie szat a także okrelanie płci u tego gatunku i to postaram się zawrzeć w tym wykładzie.


WYSTĘPOWANIE

Na ?wiecie
Typowy gatunek tundrowy lęgn?cy się wzdłuż wybrzeży Oceanu Arktycznego - od Półwyspu Czukockiego na wschodzie po północn? Norwegie i południow? Szwecje na zachodzie.
Prócz tego jego lęgi stwierdza się także na Schpitzbergenie, oraz na wschodnich i zachodnich wybrzeżach Grenlandii. Na kontynencie amerykańskim zamieszkuje przede wszystkim północno-kanadyjskie wyspy (Ziemia Baffina, Wyspy Królowej Elżbiety, Wyspa Wiktorii) oraz Alaskę.
Z lęgowisk migruje w kierunku południowym, jednakże populacje z Grenlandii oraz NE Kanady przemierzaja Atlantyk i zimuj? w zachodniej Europie i północno-zachodniej Afryce.
Ptaki z Palearktyki zimuja na tropikalnych wybrzeżach, przede wszystkim Oceanu Indyjskiego (także na odosobnionych wyspekach na rodku oceanu).

W Polsce
Regularnie, lecz nielicznie przelotny w całym kraju, liczniej na wybrzeżu.
Przelot wiosenny( od 1. dekady maja do 1. dekady czerwca) jest słabo nasilony w całym kraju. Z reguły widuje się 1-2 ptaków , wyj?tkowo małe stadka.
Przelot jesienny (od 2. dekady lipca do 2. dekady paĽdziernika) jest znacznie intensywniejszy na wybrzeżu niż w głębi l?du. Przelot ptaków dorosłych jest słaby i kończy się w drugiej połowie sierpnia. Szczyt przelotu młodych przypada w końcu sierpnia i w 1. połowie wrzenia. Spotyka sie wtedy głównie pojedyncze ptaki choć zdarzaja sie stadka od ok. 30 do maksymalnie 60 osobników.
W głębi l?du pojawia sie regularnie, zwłaszcza na dużych zbiornikach zaporowych. Przeważaja stwierdzenia z zachodniej częci kraju. Najczęciej widuje sie osobniki młode. Spotykano wtedy małe grupki - maksymalnie do 26 osobników (Jeziorsko 93)
Onotowano 5 przypadków zimowania, z czego wszystkie dotyczyły wybrzeża Bałtyku.

IDENTYFIKACJA

Wyglad ogólny
?redniej wielkoci siewkowiec o poziomym kadłubowatym tułowiu, krótkiej szyi i dużej głowie. Skrzydła krótkie, lotki tylko nieznacznie wystaj? poza ogon.
Dziób krótki i raczej mocny , zawsze czarny, z lekko zadart? ku górze końcówk?.
Nogi krótkie (widac zwykle tylko skok) czerwone lub pomarańczowe.
Spód ciała zawsze biały, kontrastuje z ciemnym wierzchem.
W spoczynku utrzymuje pozycje poziom?. Pokarmu szuka zwykle na piaszczystych lub kamienistych brzegach, po których powoli drepta, nie tak szybko jak biegusy i bez charakterystycznego podbiegania sieweczek czy siewek.
Zywi sie głównie drobnymi bezkręgowcami, które jest w stanie wydobywac nawet spod redniej wielkoci kamieni, (ang. Turnstone). Nie gardzi też duża padlin? – np ryb czy innych ptaków.

Wygl?d ptaka w locie
Wlocie wydaje się z wierzchu bardzo pstrokaty, zwłaszcza ciemne ptaki młode i dorosłe w szacie spoczynkowej. (W niepsrzyjaj?cych warunkach jest możliwoć pomylenia dorosłego kamusznika w szacie godowej z sieweczk? obrożn?!)
Pasek skrzydłowy na czarnym skrzydle, doć gruby , tworz? białe końcówki dużych pokryw 2. i 1. rzędu (u sieweczki obrożnej pasek zachodzi dalej aż na lotki I rzędowe, przez co wydaje się dłuższy, rozleglejszy). U nasady skrzydeł, tuż przy tułowiu widać symetryczne trójk?ty, które tworz? najbardziej wewnętrzne pokrywy skrzydłowe.
Sterówki czarne z białymi nasadami, kuper biały, na tylnych plecach czarny poprzeczny pasek, przecinaj?cy klin kuprowy, co tworzy na plecach kamusznika podłużny biały placek.
Rysunek ten rzuca się w oczy zwłaszcza u ptaków młodocianych i dorosłych w szacie spoczynkowej, które s? ubarwione najbardziej kontrastowo. Dorosłe w czasie godowej maj? barkówki i rednie i małe pokrywy ceglastordzawe, co zmniejsza srokatoć i umożliwia pomyłke z innym gatunkiem.
Od spodu bardzo jasny. Ciemny jest tylko brzeg skrzydła – końcówki lotek, oraz końcówki sterówek i czarna obroża na piersi. Od spodu dobrze zauważalne na białym tle s? czerwone nogi, które s? krótkie i nie wystaj? poza ogon.

Rozpoznawanie ptaka w różnych szatach

1.Szata godowa
samiec
Najbardziej charakterystyczna szata, zwłaszcza czarno biały rysunek na twarzy i piersi. Czarna maska w okolicy oka rozgałęzia sie do przodu na dwa cienkie paski, które dochodz? do dzioba, tworz?c w kantarku białe pole. Szeroka czarna obroża zaczyna sie na bokach szyi , schodzi w doł na pier gdzie tworzy rozległy liniak. Zakreca następnie szeroka zatoka na plecy gdzie dochodzi aż do białego placka na plecach (co jest widoczne tylko w locie).
Za pokrywami usznymi wystepuj? drobne czarne plamy, których brak u samicy god. Na ciemieniu, na białym tle występuj? podłużne w?skie kreseki, o zmiennym nasyceniu.
Płaszcz ubarwiony bardzo żywo: górne barkówki ceglastordzawe, dolne czarne, wieżej szacie z jasnymi brzegami. Barkówki zmiennie pomarańczowe z niewyraĽnymi szarawymi rodkami, które zwiększaja intensywnoć ku tyłowi i na lotkach trzeciorzęgowych tworz? już wyraĽne czarne wypełniania, często z rdzawymi z?bkami lub zakolami.
Spód ciała biały, nogi czerwone.

Dorosły samiec kamusznika w szacie godowej

samica
U samicy czarnobiała maska na twarzy jest widoczna, jednakże białe fragmenty s? w różnym stopniu ciemnobr?zowo kreskowane. Głowa jest więc ciemniejsza nie tak kontrastowa jak u samca. Brak czarnej kropki za pokrywami usznymi.
Mniej kolorowe jest też ubarwienie płaszcza. Rdzawe pióra występuj? tylko na górnych barkówkach i to zwykle nie na wszystkich piórach. Maj? też mniej intensywnie ceglasty kolor. Rezszta piór płaszcza (pokrywy, lotki trzeciorzędowe) ciemnobr?zowe, w wieżej szacie z janiejszym obrzeżeniem.
Uwaga – podobnie ubarwiony płaszcz maj? osobniki dorosle spocz. pod koniec zimy podczas pierzenia do szaty godowej. Brak jednak u takich osobników ladów maski na twarzy!

Dorosła samica kamusznika w szacie godowej

2.Szata spoczynkowa
Zdecydowanie najciemniejsza szata, brak w niej dymorfizmu płciowego!
Głowa jest bardzo ciemna, gęsto kreskowana, bez ladu maski na twarzy( z wyj?tkiem białej plamy na podbródku). Występuje tylko szeroki ciemniejszy liniak na piersi który zwęza się ku gorze przechodz?c w symetryczn? półobroże na boku szyi. Czasem jednak, zwłaszcza w wieżej szacie kreskowanie głowy jest tak bogate, że liniak nie wyróżnia się od ciemnej głowy.
Pióra płaszcza z daleka jednolicie ciemnobr?zowe. Z bliska widać ciemnobr?zowe rodki piór i nieco janiejsze br?zowe boki. Brak jasnych brzegów piór, z wyj?tkiem kilku piór na dolnych barkówkach gdzie mog? występowac nawet szerokie białe brzegi.
Spód ciała bialy kontastuj?cy z ciemnym plaszczem , piersi? i głow?.
Pod koniec stycznia i w lotym na barkówkach zaczynaj? pojawiać się pierwsze rdzawe pióra szaty godowej, i ptak taki może być podobny do samicy kamusznika w szacie godowej. Brak jednak u takich ptaków jeszcze maski na twarzy, która u samic god. Jest widoczna.

Dorosły kamusznik w szacie spoczynkowej

Szata młodociana
Ptaki młode s? bardzo podobne do dorosłych w szacie spoczynkowej. Jednakże głowa ich jest janiejsza, mniej intensywnie kreskowana, choć brak maski na twarzy. Podobnie jak u ptaków w szacie spoczynkowej na piersi występuje szeroki liniak, przechodz?cy na szyi w rodzaj półobroży.
Pióra płaszcza ciemnobr?zowe z wyraĽnymi beżowymi brzegami czego brak u ptaków dorosłych. Na dolnych barkówkach brzegi te s? grubsze i białe. Rysunek ten ciera się jednak szybko i do końca grudnia janse brzegi zanikaj?, przez co ptak jest trudny do odróżnienia od osobnika dorosłego.
Pióra płaszcza ptaków młodych s? kótsze i drobniejsze niż dorosłych, przez co wydaj? się liczniejsze – to też jest dobr? cecha rozpoznawcz?, wymagaj?c? jednak opatrzenia terenowego.
Spód ciała jasny, nogi s? zwykle czerwone, choć u niektórych młodych s? różnie intensywnie pomarańczowe.

Kamusznik w szacie młodocianej