[Marfu]

Nocek duży Myotis myotis

Nocek duży jest największym gatunkiem nietoperza, należ?cym do stałych elementów naszej fauny. Futro na grzbiecie jest szarobr?zowe z jasnobr?zowymi końcówkami (u osobników młodych szarobr?zowe), na brzuchu białawe. Błony lotne s? ciemne, ucho i pyszczek janiejsze. Skrzydła s? szerokie. Ucho jest duże, na wewnętrznej stronie z 8-10 poprzecznymi fałdami. Koziołek jest nożowaty, równomiernie zwężaj?cy się ku końcowi, sięgaj?cy połowy długoci ucha. Błona skrzydłowa przyczepiona jest pomiędzy pięt? a nasad? palców. Ostroga sięga do połowy odległoci między pięt? a ogonem. Płatek nie występuje. Koniec ogona wystaje poza błonę ogonow? na 1-2 mm. Przedramię o długoci 55,2-65,2 mm.

Portret nocka dużego
Fot. Judy, Marfu

Trzymany w ręku jest nie do pomylenia z żadnym innym gatunkiem – jego wielkoć (oceniona na podstawie długoci przedramienia) wyklucza pozostałe nietoperze. Najmniejsze osobniki mog? być wielkoci mroczków póĽnych czy borowców wielkich, jednak biały brzuch i wyraĽne duże uszu wykluczaj? te gatunki. Ogl?daj?c nietoperza w kryjówce istnieje możliwoć pomylenia z nockiem Bechsteina lub nockiem Natterera.

Od obu gatunków odróżnia go wielkoć. Jednakże obserwuj?c nietoperza wciniętego w szczelinę lub wisz?cego na znacznej wysokoci nie mamy możliwoci ocenienia wielkoci nietoperza. Wówczas pomyłka (w pierwszej sytuacji z nockiem Bechsteina, za w drugiej z nockiem Natterera) jest możliwa. Podstawowymi różnicami s?:
- Względem nocka Bechsteina: uszy proporcjonalnie do ciała czy głowy mniejsze i szerzej rozstawione (u nocka Bechsteina przestrzeń między uszami jest mniejsza niż szerokoć uszu u nasady, za u nocka dużego zdecydowanie większa).
- Względem nocka Natterera(pomyłka możliwa przy zdjęciach albo przy nietoperzach wisz?cych na dużych wysokociach): w przypadku zdjęć warto zwrócić uwagę na przedramię (nadgarstek nocka dużego jest dużo większy) oraz na kształt uszu, które u nocka dużego s? bardziej zaostrzone niż u nocka Natterera (u tego ostatniego zewnętrzna krawędĽ ucha jest prawie prosta).

Noga i ogon nocka dużego
Fot. Judy, Marfu

Nocek duży występuje we wschodniej Eurazji oraz w północnej Afryce, chociaż ostatnie badania wskazuj? na to, że kontynent afrykański zamieszkuje oddzielny gatunek nocka. W Europie występuje w południowej i rodkowej jej częci. Skrajnie północne stanowiska znane s? z południowej Anglii i Szwecji. W Polsce występuje licznie w południowej i rodkowej częci kraju, natomiast z północnej częci znane s? nieliczne obserwacje. Na zachodzie sięga Pobrzeża Bałtyckiego, natomiast na wschodzie nie był notowany w północnej częci kraju (Mazury, Suwalszczyzna).

Kryjówkami kolonii rozrodczych s? najczęciej strychy. Znana jest obecnie jedna kolonia bytuj?ca w jaskini Studnisko oraz jedna bytuj?ca w obiektach Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego. Samce przebywaj? pojedynczo w bardziej różnorodnych kryjówkach – często można je spotkać w dużych podziemiach oraz (sporadycznie) skrzynkach lęgowych. Kolonie rozrodcze s? bardzo duże, w latach pięćdziesi?tych ubiegłego stulecia sięgały kilku tysięcy samic. Jednak w ostatnich pięćdziesięciu latach liczebnoć tego gatunku spadła i obecnie wielkoć kolonii rzadko przekracza 500. Znane s? bardzo rzadkie przypadki funkcjonowania bardzo małych i trwałych kolonii (5-8 samic). Nietoperze te najczęciej nie kryj? się w szczelinach, lecz wisz? na cianach schronienia.

Kolonia rozrodcza nocka dużego na strychu szkoły.
Niektóre nietoperze schowane są w betonowej szczelinie
Fot. mopek

PóĽnym latem, po uzyskaniu przez młode nietoperze samodzielnoci, ma miejsce okres godowy. W tym okresie samce zajmuj? okrelon? kryjówkę, najczęciej fragment strychu, i staraj? się przywabić do siebie jak najwięcej samic. Na dużym strychu może być nawet kilkanacie samców rozmieszczonych w różnych miejscach. Wtedy następuje kopulacja, natomiast zapłodnienie jest przesunięte na wiosnę kolejnego roku. PóĽnym latem i jesieni? w otworach niektórych jaskiń lub sztolni obserwować można wzmożon? aktywnoć osobników nocka dużego lataj?cych w otworach i wewn?trz tych obiektów. Jej powód nie jest dokładnie rozpoznany, można przypuszczać, że jest ona zwi?zana z godami.
Zim? spotykany jest w dużych podziemiach, zarówno naturalnych, jak i sztucznych. Poszczególne osobniki często przebywaj? w ciasnych skupieniach. Kryjówki zimowe najczęciej znajduj? się w pobliżu letnich, chociaż stwierdzono przeloty pomiędzy nimi na odległoci przekraczaj?ce 250 km. Wylatuje na żer ze swych dziennych schronień doć póĽno po zachodzie słońca. Odżywia się dużymi owadami nielataj?cymi, głównie biegaj?cymi po ziemi chrz?szczami z rodziny biegaczowatych. Wskazuje to na odmienny niż u innych nietoperzy sposób polowania - nocki duże lataj? nisko i chwytaj? biegaj?ce po ziemi duże owady. Najdłuższy stwierdzony wiek w warunkach naturalnych to 21 lat i 9 miesięcy, a w Polsce ponad 13 lat.

Zimujące nocki. Md – nocek rudy, Mbc – nocek Bechsteina (uwaga - zdjęcie zrobione z dołu, więc z perspektywy skracającej uszy), Mm - nocek duży, Mn – nocek Natterera
fot. Judy, Grzegorz, Marfu

Portrety nocków. Mn – nocek Natterera, Mbc – nocek Bechsteina, Md – nocek rudy, Mds – nocek łydkowłosy, Mmssl – nocek wąsatek/Brandta, Mm – nocek duży, Me – nocek orzęsiony
fot. Robert Dróżdż, Judy, Grzegorz, Andrzej Kepel, Marfu, mopek, Rafał Szkudlarek

Nocek duży objęty jest w Polsce ochron? cisł?. Zamieszczony jest w zał?czniku II i IV Dyrektywy Rady EWG w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory. Wymieniony jest także w zał?czniku II Konwencji Berneńskiej. Zaliczony został do gatunków bliskich zagrożenia (kategoria LR: nt.) na licie IUCN. Jest jednym z nielicznych gatunków, dla których spadek liczebnoci w naszym kraju został udokumentowany dobrze. Już w połowie XIX w. Taczanowski podaje opisowo „iloć” nietoperzy zasiedlaj?c? Jaskinię Nietoperzow?: „hr. Wodzicki odwiedzaj?c tę miejscowoć, znalazł niezliczone massy niedoperzów przyczepione do sklepień. Dla przekonania się jak dalece trudne s? do spędzenia, trzy razy w jednym kierunku strzelał: wszakże tyle tylko miejsca opróżnionego zostawało, ile nabój zaj?ł, w innych zwierzęta nieporuszone siedziały. Po tej próbie dwa koszyki napełniono zabitymi niedoperzami.”. Można przypuszczać, że letnia kolonia nocka dużego liczyła wówczas tysi?ce osobników. W połowie XX w. rozpoczęto dokładn? penetrację jaskiń, najczęciej położonych na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Liczebnoć nocka dużego w tym okresie była zdecydowanie niższa niż opisywana przez Taczanowskiego - np. zanikła opisywana przez niego kolonia w Jaskini Nietoperzowej. Jednak póĽniejsze obserwacje pokazały, że liczebnoć tego gatunku na Jurze nie ulegała dalszemu spadkowi, a w ostatnich 15-20 latach można nawet zaobserwować wzrost liczby osobników. Potwierdzaj? to także dane z innych regionów Polski.

[mopek]

to otwieram dyskusję

[krotom]

Nocek duży - nietoperz który już kilka razy nawiedził mnie w snach a którego jeszcze na oczy (w "realu") nie widziałem .

Do rzeczy (choć jak zwykle z niczym "treciwym" tu nie wyskoczę ale) mam kilka uwag:

Cytat:

[...]uszy proporcjonalnie do ciała czy głowy mniejsze i szerzej rozstawione[...]

no tak, jak zwykle wszystko sprawadza się do "opatrzenia"

Cytat:

Najdłuższy stwierdzony wiek w warunkach naturalnych to 21 lat i 9 miesięcy, a w Polsce ponad 13 lat.

czy od roku 2000-ego (w którym zostało wydane "ABC wiedzy o nietoperzach") co się zmieniło W w/w publikacji podany jest wiek 11 lat.

Cytat:

dwa koszyki napełniono zabitymi niedoperzami.”. Można przypuszczać, że letnia kolonia nocka dużego liczyła wówczas tysi?ce osobników

sk?d pewnoć że był to akurat nocek duży, czy ów hr. Wodzicki to był jaki pionier w badaniu krajowych nietoperzy (metodę "badań" pomijam wymownym milczeniem )

P.S.

Cytat:

w latach pięćdziesi?tych naszego stulecia

... chyba zeszłego stulecia

[Rey]

[Marfu]

Krotom:

Cytat:

Cytat: [...]uszy proporcjonalnie do ciała czy głowy mniejsze i szerzej rozstawione[...] no tak, jak zwykle wszystko sprawadza się do "opatrzenia"

Nie - to jest zilustrowane zdjęciami. I dalej opisane dokladnie.

Cytat:

czy od roku 2000-ego (w którym zostało wydane "ABC wiedzy o nietoperzach") co się zmieniło W w/w publikacji podany jest wiek 11 lat.

Hmmmm.... Chyba trzeba bedzie poprawic...

Co do hr. Wodzickiego - po prostu wtedy były tam nocki duże, stwierdzali to tez inni naukowcu, wiec przyjeto, ze bylo to one. A inne nie bardzo wchodza w gre - praktycznie mogly byc podkowce, ale nie bylyby tak gesto.

Cytat:

Cytat: w latach pięćdziesi?tych naszego stulecia ... chyba zeszłego stulecia

Jasne :-(

Rey:

Cytat:

Jak duży jest wzrost liczebnoci tego gatunku Czy wzrost ten ma tak? sam? wielkoć we wszystkich częciach kraju gdzie występuje ten gatunek

Trudna sprawa...Cieżko to wyliczyc, ale widac, ze tych nietoeprzy jest wiecej niz kiedys... jakby policzyc regresje, to pewnie wyszedlby wzrost, ale w pracach nie liczono jej.

[ Dodano: 25 Sty 2005 11:13 am ]
Sprawdzilem dokladnie wiek najstarszego nocka duzego - rzeczywiscie najnowsza literatura podaje prawie 13 lat! Praca w czasopismie zagranicznym, wiec jakos o niej zapomnialem w pierwszej chwili...

[Rey]

Pora odwieżyć dyskusje

[krotom]

[kania ruda]

No wreszcie! wyklad ze zdjeciami!